Día de Muertos in België: altaar en pan de muerto

Kort samengevat

Día de Muertos, de Dag van de Doden, wordt in Mexico vooral op 1 en 2 november gevierd. Families herdenken hun overleden dierbaren met een huisaltaar, de ofrenda, vol foto's, kaarsen, oranje bloemen en het eten en drinken waar de overledenen van hielden. In België valt dat samen met Allerheiligen op 1 november, een wettelijke feestdag, en Allerzielen op 2 november, wanneer veel Belgen ook naar het kerkhof gaan.

Je hoeft geen Mexicaanse roots te hebben om een kleine ofrenda te maken of pan de muerto te bakken. Dit artikel legt uit wat er traditioneel bij hoort en waar je in België de ingrediënten zoekt.

Wat Día de Muertos is, en wat niet

Día de Muertos is geen Mexicaanse versie van Halloween, ook al vallen de data dicht bij elkaar. Het is een feest van herinnering: men gelooft dat de zielen van de overledenen in die dagen terugkeren om bij hun familie te zijn, en de ofrenda is een welkom. De traditie vermengt inheemse gebruiken met katholieke feestdagen. In 2008 werd ze door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed, onder de naam "inheemse feesten gewijd aan de doden".

Traditioneel worden de overleden kinderen op 1 november herdacht en de volwassenen op 2 november, al verschilt dat per regio. Op veel plaatsen gaan families ook naar het kerkhof om de graven schoon te maken en te versieren, soms met eten en muziek.

De ofrenda opbouwen

Een ofrenda kan zo groot zijn als een tafel met meerdere treden, of zo klein als een plank in de woonkamer. Wat er doorgaans op staat:

• Foto's van de overledenen die je herdenkt.
• Kaarsen, om de weg te verlichten.
• Cempasúchil, de oranje afrikaantjes (Tagetes), waarvan de sterke geur en kleur de zielen de weg zouden wijzen. In België vind je afrikaantjes in het najaar soms bij tuincentra of bloemisten; vraag ernaar, ook als potplant.
• Papel picado: kleurrijk uitgesneden papier, als slinger.
• Water, tegen de dorst na de lange reis, en zout als symbool van zuivering.
• Kopal of wierook.
• Calaveras: schedels van suiker of chocolade, vaak met een naam erop.
• Eten en drinken waar de overledene van hield, van mole tot een flesje bier of een sigaret.
• Pan de muerto, het brood van de doden.

Er bestaat geen verplichte indeling. Gebruik wat je hebt en wat een betekenis heeft voor de persoon die je herdenkt.

Wat er gegeten wordt

Pan de muerto

Een zacht, licht zoet brood, op smaak gebracht met sinaasappelbloesem of sinaasappelschil, met bovenop deegrollen in de vorm van botjes en een bolletje in het midden. Na het bakken wordt het met boter ingesmeerd en door suiker gerold. Het deeg lijkt op dat van een brioche, dus wie in België ooit sandwiches of pistolets heeft gebakken, kent de techniek. Volg ons recept voor pan de muerto.

Tamales en mole

Tamales, maïsdeeg met een vulling gestoomd in maïs- of bananenbladeren, zijn feestgerechten bij uitstek: je maakt er veel tegelijk en deelt ze. Probeer rode tamales met varkensvlees of zoete tamales. Ook mole poblano staat vaak op de ofrenda, omdat het een gerecht voor bijzondere dagen is.

Calabaza en tacha en warme dranken

Pompoen gekonfijt in piloncillo-siroop met kaneel, calabaza en tacha, is een seizoensklassieker. Erbij drinkt men warme maïsdranken zoals champurrado of atole met chocolade, die goed passen bij een koude Belgische novemberavond.

Waar je de ingrediënten vindt

Voor pan de muerto heb je niets bijzonders nodig: bloem, eieren, boter, melk, gist, suiker en sinaasappel vind je in elke supermarkt. Sinaasappelbloesemwater staat doorgaans bij de bakingrediënten of in winkels met Noord-Afrikaanse en Midden-Oosterse producten. Voor calabaza en tacha kun je een stevige pompoen nemen en piloncillo vervangen door bruine kandijsuiker of basterdsuiker, met een iets andere smaak.

Moeilijker zijn masa harina voor tamales, maïsbladeren, Mexicaanse chocolade en gedroogde pepers voor de mole. Die zoek je in Latijns-Amerikaanse winkels. In Vlaanderen staan in onze gids onder meer ALMACÉN en La Chiquita in Antwerpen en A lo Latino in Brugge; online is er ElColibriShop. Brussel heeft meer adressen, zie Mexicaanse en Latijnse winkels in Brussel. Welke producten ze op een bepaald moment hebben, weten we niet: vraag het vooraf. Begin daarmee op tijd, want rond 1 november is de vraag naar seizoensproducten groter.

Een eenvoudige planning

• Een week vooraf: zoek foto's uit, koop kaarsen en vraag bij een bloemist of tuincentrum naar afrikaantjes. Bestel wat je online nodig hebt.
• Een paar dagen vooraf: haal masa harina, maïsbladeren en pepers in een Latijns-Amerikaanse winkel en maak de mole, die de dag erna nog beter smaakt.
• 31 oktober: bouw de ofrenda op en bak de pan de muerto.
• 1 en 2 november: stoom de tamales, warm de champurrado op en nodig familie of vrienden uit.

Pan de muerto kopen in plaats van bakken

Een bakkerij die pan de muerto verkoopt, hebben we in onze Belgische gids niet. Wel staat bij TacOli Mexican Cusine Catering (Bouwensstraat 27, Antwerpen) op de kaart in onze gids pan de muerto voor 3,50 euro per persoon, en ook conchas, het Mexicaanse zoete broodje, aan hetzelfde bedrag. Het gaat om een cateraar, dus vraag na of en hoe je kunt bestellen en vanaf hoeveel personen. Eerlijk gezegd: we hebben het niet geproefd en beoordelen de zaak niet; de gegevens komen uit onze gids op 23 oktober 2026 en kunnen intussen veranderd zijn.

Respectvol meevieren

Steeds meer mensen buiten Mexico nemen elementen van Día de Muertos over, vaak via films of via de geschminkte "Catrina"-gezichten. Dat kan perfect, als je beseft dat het voor Mexicanen een familiefeest rond rouw en herinnering is. Een ofrenda met foto's van je eigen overleden grootouders, en hun lievelingseten ernaast, sluit dichter aan bij de traditie dan een feestje met schedelmaskers. En het eten delen hoort er altijd bij.

Meer Mexicaanse recepten voor de herfst vind je bij onze recepten.