Tequila, mezcal en raicilla: wat kopen, hoe proeven, wat vermijden

Kort samengevat

Alle drie zijn agavedranken en alle drie hebben hun eigen herkomstbescherming. Tequila mag alleen van blauwe agave uit Jalisco en bepaalde gemeenten in vier andere staten komen. Mezcal mag van veel agavesoorten in negen staten gemaakt worden en wordt traditioneel in een aardoven geroosterd, vandaar de rook. Raicilla is de kleinste van de drie, komt uit de kust en de sierra van Jalisco en een deel van Nayarit, en heeft sinds 2019 een eigen beschermde oorsprongsbenaming.

De belangrijkste regel bij het kopen staat op de achterkant: 100 % agave. Staat het er niet, dan mag de fles tot 49 % suiker uit andere bronnen bevatten. Dat is het verschil tussen een destillaat en wat de meeste mensen voor een zware kater houden.

Het etiket lezen

De categorieën, en wat ze echt over de smaak zeggen

Tequila

Blanco gaat niet of maximaal twee maanden op vat: peperig, plantaardig, de eerlijkste weergave van de agave. Reposado ligt twee tot twaalf maanden op vat en krijgt vanille en rondheid. Añejo ligt één tot drie jaar en wordt donkerder, houtiger, whiskyachtig. Extra añejo vanaf drie jaar. Joven of oro is daarentegen vaak alleen gekleurde blanco met karamel — dat is de categorie waarin de meeste goedkope flessen staan.

Voor de keuken en voor cocktails neem je blanco; een margarita met añejo is vatgeld weggooien. Om puur te nippen zijn reposado en añejo geschikt.

Mezcal

Drie productieklassen, en die zeggen meer dan de leeftijd. Mezcal mag industrieel gedistilleerd worden. Mezcal artesanal vereist een aardoven, een steen- of houtmolen en een ketel van koper of klei. Mezcal ancestral vereist daarnaast een kleiketel en gisting op hout — de zeldzaamste en meest eigenzinnige klasse. Wie rook zoekt, zoekt artesanal.

Raicilla

Van agave maximiliana of angustifolia, vaak niet geroosterd maar gestoomd. Daardoor mist de dikke rook en blijft er iets grasachtigs, bijna fruitigs met een olijfachtige toon. Wie mezcal te rokerig vindt, probeert raicilla. In Nederland is hij moeilijk te vinden; in speciaalzaken en online duiken losse flessen op.

Wat je er in Nederland voor betaalt

Hier zijn we open over een gat in onze eigen cijfers: in ons prijsonderzoek voor Nederland van september 2026 staan tequila en mezcal niet, dus we hebben er geen door ons gecontroleerde prijs voor. Voor Duitsland wel — daar kwam tequila op 17,50 € per liter en mezcal op 31,90 € per 700 ml — maar dat is geen Nederlandse prijs en we doen niet alsof.

Wat er in de Nederlandse slijterij daadwerkelijk staat, hebben we los uitgezocht in Mexicaans bier, tequila en mezcal in de Nederlandse slijterij. Een praktische waarschuwing voor dat schap: producten die „tequilalikeur", „agavedrank" of „met tequila" heten, zijn geen tequila. Dat staat klein op het etiket en maakt in prijs het hele verschil.

Proeven, zonder zout en limoen

Het ritueel met zout, limoen en achteroverslaan is gemaakt voor mixto: het dekt af. Bij 100 % agave haalt het precies de smaak weg waarvoor je betaald hebt. De volgorde die werkt:

Het glas. Geen shotglas. Een kleine copita, een veladoraglas of desnoods een wit wijnglas — alles wat de geur bundelt.

Ruiken in twee etappes. Eerst met open mond boven het glas, zodat de alcohol je neus niet blokkeert; dan dichterbij. Blanco ruikt naar gekookte agave, peper en vochtige aarde; reposado naar vanille en boter; mezcal artesanal naar rook, leer en vaak naar groen fruit.

De eerste slok is om te kalibreren. Die smaakt bijna altijd naar alcohol. De tweede is de slok waar het om gaat. Laat hem in de mond liggen; niet wegslaan als een shot.

Erbij. Schijfjes sinaasappel met wormzout — sal de gusano, in ons onderzoek 100 g voor rond 24 € via Amazon — is in Oaxaca gebruikelijk en werkt hier net zo goed. Water ernaast, geen ijs in het glas.

Wat je moet vermijden

Alles waar „100 % agave" ontbreekt. De enige harde regel in dit artikel.

Goud- of joven-tequila zonder verdere vermelding. Meestal gekleurde mixto.

Flessen met een worm. De worm zit in mezcal voor de export en is marketing, geen traditie en geen kwaliteitskenmerk.

Mezcal met vruchtenaroma of crema de mezcal, als je mezcal wilt leren kennen — dat zijn likeurvarianten.

Tequila in kant-en-klare gezoete mixen. Een margarita van drie ingrediënten maak je in twee minuten en die smaakt niet in de verte hetzelfde.

Drie flessenlogica's om te beginnen

Koop je één fles: tequila blanco, 100 % agave. Die werkt puur, in de margarita en in de keuken. Koop je twee: daarbij een mezcal espadín artesanal, omdat die laat zien wat rook in een agavedrank doet. Koop je drie: een reposado als brug voor gasten die whisky lusten. Raicilla komt daarna, als nieuwsgierigheid en niet als basisuitrusting.

Wil je liever beginnen met iets waarvoor je geen glaswerk hoeft te bestellen: bier. Een michelada is de eenvoudigste ingang in de Mexicaanse drinkcultuur die er is, en voor wie niets met alcohol wil: agua de jamaica.

Veelgestelde vragen

Is mezcal gewoon rokerige tequila?

Nee, het is omgekeerd: tequila is een mezcal met een eigen, engere regel. Beide zijn agavedranken; de rook komt van de aardoven, niet van de plant.

Wat betekent het NOM-nummer?

Het identificeert de distilleerderij. Twee merken met hetzelfde NOM komen uit hetzelfde huis, wat niet betekent dat ze identiek zijn — wel dat het herkomstverhaal op het etiket minder exclusief is dan het klinkt.

Hoe lang blijft een open fles goed?

Maanden tot jaren, maar niet onbeperkt: na een half jaar verliest een halfvolle mezcal duidelijk aroma. Donker en rechtop bewaren.

Moet tequila gekoeld worden?

Nee. Op kamertemperatuur laat hij meer zien; koude onderdrukt de aroma's — handig bij goedkope flessen, jammer bij goede.