Pitahaya: wat is het, hoe smaakt het en eigenschappen

Wat is het?

De pitahaya, internationaal ook bekend als drakenfruit, is de vrucht van verschillende klimplantcactussoorten van het geslacht Hylocereus en Stenocereus. De meest verhandelde variëteit in Mexico is Hylocereus undatus, met een intens roze schil versierd met groene schutbladen en wit vruchtvlees met minuscule, knapperige zwarte zaadjes. Hij wordt vooral geteeld in Yucatán, Quintana Roo, Tabasco, Campeche en Jalisco, waar hij tussen juni en september wordt geoogst. Het is een verfrissende, licht zoete vrucht die zeer gewaardeerd wordt in aguas frescas, ijslollies, salades en desserts. Hij maakt deel uit van het precolumbiaanse receptenboek en heeft een sterke verankering in de Yucatese keuken, waar ook andere inheemse soorten worden gebruikt, zoals de pitaya de mayo (Stenocereus).

Herkomst en geschiedenis

De pitahaya heeft een precolumbiaanse Meso-Amerikaanse oorsprong en werd op grote schaal gegeten door de Maya's, de Mexica en volken uit het noorden. Fray Bernardino de Sahagún beschreef haar in de Códice Florentino als 'tzaponochnochtli' en noteerde verschillende soorten die door de Nahua-volken werden gebruikt. De Maya's noemden haar 'chacuob' of 'wob' in het Yucateeks Maya en teelden haar tegen de stammen van de bomen op het erf. De pitahaya's van het geslacht Hylocereus zijn afkomstig uit Mexico en Centraal-Amerika, terwijl die van het geslacht Stenocereus uit het noorden en midden van het land komen. Tijdens de koloniale tijd verspreidde de vrucht zich naar Azië, en tegenwoordig zijn Vietnam, Thailand en Indonesië grote commerciële producenten. SADER meldt dat Mexico pitahaya vooral exporteert naar de Verenigde Staten en Europa, met Yucatán als belangrijkste producent. De soort heeft de afgelopen twee decennia aan commerciële relevantie gewonnen dankzij de hausse van het 'drakenfruit'.

Kenmerkende ingrediënten

Er bestaan verschillende soorten pitahaya die in Mexico worden geteeld. De Hylocereus undatus heeft een roze schil en wit vruchtvlees; de Hylocereus costaricensis heeft een intens rode schil en vruchtvlees; de Selenicereus megalanthus heeft een gele schil met stekels en wit vruchtvlees, en geldt als de zoetste. Het vruchtvlees bevat vitamine C, ijzer, fosfor, magnesium en antioxidanten zoals betalaïnen in de rode variëteiten. De kleine zwarte zaadjes zijn eetbaar en leveren omega-3-vetzuren. De vrucht groeit op klimmende cactussen die steunen of muren nodig hebben en 's nachts witte bloemen produceren die maar één nacht opengaan. In de Mexicaanse keuken wordt hij vers gegeten, in aguas frescas, ijslollies, salades, zoete salsa's en desserts. De pitahaya of pitaya de mayo (Stenocereus queretaroensis) is een andere soort uit het midden-noorden, met een stekelige schil en rood of oranje vruchtvlees met een intensere smaak.

Culturele betekenis

De pitahaya heeft diepe culturele wortels in Yucatán en de Mixteca, waar zij zowel een achtertuingewas als een geïndustrialiseerd product is. In de Mixteca van Puebla wordt de Feria de la Pitaya gevierd in San Bernardino Lagunas, waar producenten samenkomen en de inheemse vrucht wordt gepromoot. Haar bloem, bekend als 'koningin van de nacht', is een natuurlijk symbool in tropische tuinen. De commerciële groei heeft lokale economieën en de export gestimuleerd: Yucatán produceert volgens SADER ongeveer 30% van het nationale totaal. De pitahaya heeft geen oorsprongsbenaming, maar wordt door CONABIO erkend als een van de prioritaire inheemse vruchten van de Mexicaanse biodiversiteit. De vrucht wordt geassocieerd met spijsverteringsbevorderende eigenschappen en wordt van oudsher gebruikt bij maagklachten. Haar kenmerkende kleur en geschubde vorm hebben haar tot een visueel icoon van de hedendaagse Mexicaanse keuken en export gemaakt.

• Pitaya: wat is het, soorten, hoe smaakt het en hoe eet je het
• Plátano macho: wat is het, hoe kook je het, gebruik in het zuidoosten
• Saramuyo: wat is het, hoe smaakt het en hoe eet je het
• Tejocote: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in ponche
• Tuna: wat is het, geschiedenis en varianten van de nopalvrucht
• Xoconostle: wat is het, voordelen en gebruik in de keuken

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen pitahaya en pitaya?

In Mexico wordt meestal onderscheid gemaakt: de 'pitahaya' (Hylocereus) groeit op tropische klimcactussen met vruchten met een gladde, geschubde schil; de 'pitaya' (Stenocereus) groeit op zuilcactussen uit het midden-noorden met kleine stekelige vruchten en intenser vruchtvlees. Larousse Cocina behandelt ze als verschillende soorten, al worden beide termen op markten soms door elkaar gebruikt.

Hoe smaakt pitahaya?

De pitahaya heeft een licht zoete, verfrissende en weinig zure smaak, met tonen die aan kiwi en peer doen denken. Het vruchtvlees is sappig en romig, bezaaid met minuscule knapperige zwarte zaadjes die textuur geven. De rode variëteiten zijn doorgaans zoeter en intenser dan de witte, terwijl de gele als de zoetste van allemaal geldt.

Hoe eet je pitahaya?

Ze wordt doormidden gesneden en het vruchtvlees wordt met een lepel gegeten, of ze wordt geschild en in blokjes gesneden voor salades, aguas frescas en desserts. In Yucatán is ze populair in aguas, ijslollies en waterijs; in restaurants wordt ze gebruikt op fruitplanken, in smoothiebowls en salades. Ze wordt ook verwerkt in jams, zoete sausen voor vlees en als decoratief ingrediënt vanwege haar levendige kleur.

Waar komt pitahaya oorspronkelijk vandaan?

De soorten van het geslacht Hylocereus zijn afkomstig uit Mexico en Centraal-Amerika, met name uit tropische streken van het zuidoosten van Mexico en het Caribisch bekken. Sahagún documenteerde haar in de zestiende eeuw tussen de vruchten die door de Nahua's werden gegeten. Tijdens de koloniale tijd werd ze meegenomen naar Azië, waar Vietnam en Thailand grote commerciële producenten werden en haar populariseerden als 'drakenfruit'.