Mexicaanse kerstponche: wat zit erin en hoe maak je het

Wat is het?

De Mexicaanse kerstponche is een feestelijke warme drank, bereid met seizoensfruit (tejocotes, guaves, appels, peren), geschild suikerriet, piloncillo, kaneel en water, die lang wordt gekookt om alle smaken te laten trekken. De drank heeft een diepe amberkleur, een fruitig-zoete smaak met een warme kruidige ondertoon en een kenmerkende geur die tijdens de bereiding de hele keuken vult. Het is de emblematische drank van de Mexicaanse decembermaand-posadas, de negen vieringen van 16 tot 24 december die de tocht van Maria en Jozef naar Bethlehem herdenken. Ze wordt geserveerd in aarden kruiken, optioneel met piquete (een scheut tequila, brandy of rum) voor de volwassenen. Ze wordt ook gedronken tijdens de feestdag van de Maagd van Guadalupe (12 december), Oud en Nieuw en Driekoningen. Ze is onmisbaar bij pastorelas, gemeenschapsfeesten en familiebijeenkomsten in december.

Herkomst en geschiedenis

De traditie van warme punch met fruit en specerijen heeft middeleeuwse Europese wortels: de Romeinen bereidden hipocras met wijn, honing en specerijen, en de traditie werd via de Spaanse middeleeuwen doorgegeven. Ze kwam in de zestiende eeuw met de Spaanse monniken naar Nieuw-Spanje. De posadas, oorspronkelijk een katholieke viering ter herdenking van de tocht van Maria en Jozef, werden in 1587 geïntroduceerd door de augustijnen in San Agustín Acolman (deelstaat Mexico), goedgekeurd door paus Sixtus V. De ponche, die deel ging uitmaken van deze vieringen, werd verrijkt met lokale Mexicaanse vruchten: de tejocote (Crataegus mexicana) is endemisch voor het land, de guave was een Meso-Amerikaanse vrucht, en het suikerriet kwam met de Spanjaarden mee. De Larousse Cocina noemt de kerstponche een van de meest representatieve dranken van het Mexicaanse decemberseizoen. Het moderne recept kreeg zijn definitieve vorm in de negentiende en twintigste eeuw, toen de negen posadas naast religieus ook als seculier gemeenschapsfeest populair werden, met een vermenging van syncretische culturele elementen.

Kenmerkende ingrediënten

De essentiële ingrediënten zijn tejocotes (die de onvervangbare kenmerkende smaak geven), verse guaves, appels, peren, geschild suikerriet in lange stukken, piloncillo, kaneelstokjes en water. Optionele varianten zijn pruimedanten, gedroogde perziken, tamarinde, hibiscusbloem, steranijs, kruidnagel en sinaasappelbladeren. De gebruikelijke verhouding is een half kilo tejocotes, vier guaves, twee appels, twee peren, een kwart geschild suikerriet, tweehonderdvijftig gram piloncillo en drie kaneelstokjes op vier liter water. De tejocotes worden heel gekookt met schil, zodat hun natuurlijke pectine smaak afgeeft; na het koken kunnen ze in de ponche blijven om met een lepel samen met de drank te worden gegeten. Het geschilde suikerriet wordt in lange staafjes gesneden die als eetbare rietjes dienen. De drank wordt een tot twee uur op laag vuur gekookt zodat de smaken zich vermengen. Het piquete (tequila reposado, brandy of rum) wordt per glas toegevoegd bij het opdienen, niet aan de hele pan. Ze wordt zeer heet geserveerd in een aarden kruik, versierd met een rietstok en stukjes fruit.

Culturele betekenis

De kerstponche is een onmisbare drank bij de Mexicaanse posadas, een van de meest representatieve vieringen van de syncretische culturele identiteit van het land. De traditionele Mexicaanse keuken, sinds 2010 immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO, rekent de ponche tot de symbolische bereidingen van de decemberfeesten. De negen posadas, gevierd van 16 tot 24 december, staan volgens de katholieke traditie voor de negen maanden waarin Maria wachtte op de geboorte van Jezus. Bij elke posada wordt een litanie gebeden, een piñata gebroken en ponche geserveerd met tamales en buñuelos. De teelt van vruchten voor ponche, vooral de tejocote, ondersteunt belangrijke plattelandseconomieën in deelstaten zoals de deelstaat Mexico, Puebla, Tlaxcala, Michoacán en Hidalgo. De tejocote heeft een gedocumenteerde precolumbiaanse oorsprong: Sahagún beschrijft het rituele gebruik ervan bij de Mexica's, die de vrucht texocotl noemden, 'steenvrucht'. Tegenwoordig is hij onmisbaar bij posadas, offergaven op Día de Muertos en de rosca de Reyes. Het tejocoteseizoen (oktober-januari) bepaalt de Mexicaanse decemberkalender. Coöperaties van kleine producenten in San Andrés Calpan (Puebla) en Coatepec Harinas (deelstaat Mexico) bewaren de traditionele teelt.

• Michelada: recept, wat zit erin en varianten
• Paloma: wat zit er in de cocktail, recept en oorsprong
• Popo: wat het is en hoe je de schuimige drank van Veracruz maakt
• Pox: wat is het, hoe drink je het en oorsprong
• Pozol: wat is het, ingrediënten en hoe drink je het
• Pulque: wat is het, hoe maak je het en waar drink je het

Veelgestelde vragen

Wat zijn de essentiële ingrediënten van de ponche?

De essentiële ingrediënten zijn tejocotes, verse guaves, appels, peren, geschild suikerriet, piloncillo, kaneelstokjes en water. Zonder tejocote wordt de ponche niet als authentiek beschouwd: hij geeft de onvervangbare kenmerkende smaak. Regionale varianten voegen pruimedanten, gedroogde perziken, tamarinde, hibiscusbloem, steranijs, kruidnagel of sinaasappelbladeren toe. De hoeveelheid en verhouding kunnen naar familiesmaak worden aangepast.

Wat is de tejocote en waarom is hij belangrijk?

De tejocote (Crataegus mexicana) is een voor Mexico endemische vrucht met precolumbiaanse wortels. Het is een kleine wilde appel, geel-oranje van kleur, met een licht zure en aromatische smaak en een natuurlijke pectine die de ponche zijn kenmerkende body geeft. Sahagún documenteert hem in de zestiende eeuw als heilige vrucht van de Mexica's. Zijn seizoen loopt van oktober tot januari, wat hem onlosmakelijk verbindt met de Mexicaanse decemberfeesten.

Wanneer wordt de ponche traditioneel gedronken?

Hij wordt gedronken tijdens het hele Mexicaanse decemberseizoen: de negen posadas (16-24 december), kerstavond, Kerstmis, de Guadalupe-feesten van 12 december, Oud en Nieuw en Driekoningen (6 januari). Ook bij gemeenschappelijke pastorelas en winterse familiefeesten. Het is een drank die identiteit geeft aan het hele Mexicaanse kerstseizoen, verbonden met de decemberkou en met de familie- en gemeenschapsbijeenkomsten aan het einde van het jaar.

Wat betekent 'con piquete'?

'Con piquete' betekent met alcohol toegevoegd bij het opdienen: traditioneel tequila reposado, brandy, donkere rum of rietbrandewijn. Elke volwassen gast voegt zelf een scheut toe aan zijn beker; het wordt niet aan de hele pan toegevoegd, zodat kinderen ook de alcoholvrije versie kunnen drinken. De gebruikelijke hoeveelheid is 30 tot 50 ml per portie. Het piquete versterkt de kruidige smaken en geeft extra warmte aan het lichaam tijdens de koude decembernachten.