Hierbabuena: wat is het, gebruik en verschil met munt

Wat is het?

Hierbabuena (Mentha spicata) is een overblijvend aromatisch kruid uit de familie Lamiaceae, met vierkante stengels, tegenoverstaande gekartelde glanzend groene bladeren en een karakteristiek fris, mentholachtig aroma met zoete tonen. Hoewel het oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt, is het volledig ingeburgerd in Mexico, waar het in het hele land wordt geteeld en sinds de koloniale tijd een onmisbaar onderdeel vormt van het traditionele receptenboek. Het wordt vooral gebruikt in soepen en bouillons zoals kippenbouillon en albóndigas-soep, in aguas frescas zoals het klassieke agua de piña met hierbabuena, in verteringsbevorderende infusies, in mojito's en mochila's, in sommige stoofgerechten zoals mole verde en in salsa's. Het speelt ook een centrale rol in de traditionele Mexicaanse geneeskunde bij spijsverteringsproblemen, buikpijn en verkoudheid. Hoewel het niet precolumbiaans is, is het gebruik ervan zo wijdverbreid dat het tegenwoordig als volledig Mexicaans wordt beschouwd.

Herkomst en geschiedenis

Hierbabuena (Mentha spicata) is afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, met name Zuid-Europa en Noord-Afrika, waar het al sinds de klassieke oudheid werd geteeld. De Romeinen waardeerden het als aromatisch en geneeskrachtig kruid. Het kwam in de zestiende eeuw met de Spaanse veroveraars naar Mexico, samen met andere mediterrane kruiden zoals marjolein, oregano, tijm en rozemarijn. Het paste zich perfect aan het Mexicaanse klimaat aan en raakte snel ingeburgerd in familiemoestuinen, tuinen en koloniale kloosters. De Biblioteca Digital de la Medicina Tradicional Mexicana van de UNAM documenteert de integratie ervan in de Mexicaanse syncretische traditionele geneeskunde, waar het werd gecombineerd met precolumbiaanse kruidenkennis. Larousse Cocina registreert het als essentieel kruid van het Mexicaanse receptenboek. Hoewel het niet voorkomt in de precolumbiaanse codices, was de inburgering zo diep dat de regionale Mexicaanse keukens het als eigen ingrediënt opnamen: in de kippenbouillon van de fondas, in het agua de horchata met yerbabuena, in het agua de piña met hierbabuena, in populaire infusies en in dagelijkse bereidingen die het tot onderdeel van het nationale receptenboek maken.

Kenmerkende ingrediënten

Hierbabuena is een overblijvende plant met wortelstokken die zich makkelijk voortplant via uitlopers, 30-60 cm hoog, met de voor Lamiaceae kenmerkende vierkante stengels, tegenoverstaande lancetvormige bladeren met gekartelde randen, en kleine witte of paarsachtige bloemen in eindstandige aren. Ze groeit goed op vochtige, zonnige of licht beschaduwde grond; ze wordt zonder problemen in potten en stadstuinen gekweekt. Ze bevat etherische oliën rijk aan carvon, limoneen, menthol (in een lagere verhouding dan bij pepermunt) en myrceen, verantwoordelijk voor het karakteristieke frisse aroma. Ze levert ook vitamine A, vitamine C, ijzer, magnesium, calcium en antioxidanten. Ze wordt vers gebruikt om het aroma volledig te behouden; gedroogde bladeren verliezen veel geur. Ze onderscheidt zich van pepermunt (Mentha piperita) doordat ze minder menthol bevat en een zoeter, zachter aroma heeft. In de Mexicaanse keuken wordt ze fijngesneden gebruikt in soepen, in infusies (hierbabuena-thee voor de spijsvertering), in aguas frescas (agua de piña met hierbabuena, agua de horchata), in mojito's en cocktails, in sommige mole verdes, in verse salsa's en in fruitsalades. De hele takjes worden tijdens het koken aan de bouillon toegevoegd en er vóór het serveren weer uitgehaald.

Culturele betekenis

Hierbabuena is een van de meest alledaagse aroma's van de hedendaagse Mexicaanse keuken, diep verankerd in het nationale receptenboek ondanks de mediterrane oorsprong. Ze komt voor in de kippenbouillon van de volkse fonda, in de albóndigas-soep, in het klassieke agua de piña met hierbabuena (een van de bestverkochte aguas frescas in Mexico), in het agua de horchata met yerbabuena, in zelfgemaakte spijsverteringsinfusies en in mojito's. Het is een plant die in bijna elke Mexicaanse familiemoestuin aanwezig is. De Biblioteca Digital de la Medicina Tradicional Mexicana van de UNAM documenteert het wijdverbreide geneeskundige gebruik ervan bij spijsverteringsproblemen, koliek bij kinderen, buikpijn en verkoudheid. Larousse Cocina registreert het als een van de populairste kruiden van het nationale receptenboek. Het heeft geen oorsprongsbenaming, maar het is aanwezig in de traditionele Mexicaanse keuken die in 2010 door UNESCO tot immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid werd verklaard, waar het voorkomt in dagelijkse bereidingen. Het gebruik ervan overstijgt de huiselijke sfeer en strekt zich uit tot fondas, restaurants en de drankenindustrie. Het is een perfect voorbeeld van culinaire vermenging: een Europees kruid dat door voortdurend gebruik Mexicaans is geworden.

• Hoja santa: hoe smaakt het, gebruik en vervangers in de keuken
• Pápalo: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken van Puebla
• Papaloquelite: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in cemitas
• Pipicha: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken
• Acuyo: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken
• Avocadobladeren: hoe smaken ze, gebruik en vervangers

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen hierbabuena en munt?

Hierbabuena (Mentha spicata) en pepermunt (Mentha piperita) zijn verwante soorten binnen het geslacht Mentha. Hierbabuena heeft een zoeter en zachter aroma met een lagere mentholconcentratie; pepermunt is kouder en intenser door het hoge mentholgehalte. In Mexico wordt voor koken en aguas frescas bijna uitsluitend hierbabuena gebruikt; pepermunt komt vaker voor in kauwgom, snoep en mentholproducten.

Hoe smaakt hierbabuena?

Ze heeft een frisse, licht zoete en aromatische smaak, met zachte mentholtonen. Ze is minder intens en verkoelend dan pepermunt, wat haar veelzijdiger maakt in de keuken. Ze combineert bijzonder goed met ananas, watermeloen, komkommer, limoen, kip, gehakt, bonen en bouillons. Haar frisheid is ideaal om warme gerechten of aguas frescas in tropische klimaten in balans te brengen.

Hoe wordt hierbabuena gebruikt in de Mexicaanse keuken?

Vers, fijngesneden of in hele takjes: in soepen en bouillons (kippenbouillon, albóndigas-soep), in aguas frescas (piña met hierbabuena, horchata met yerbabuena), in verteringsbevorderende infusies, in mojito's en cocktails, in sommige mole verdes, in verse salsa's en in fruitsalades. De takjes worden tijdens het koken aan de bouillon toegevoegd en er vóór het serveren weer uitgehaald. Gedroogde bladeren verliezen veel aroma.

Waar komt hierbabuena oorspronkelijk vandaan?

Ze komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied (Zuid-Europa en Noord-Afrika), waar ze al sinds de klassieke oudheid werd geteeld. Ze kwam in de zestiende eeuw met de Spaanse veroveraars naar Mexico en raakte perfect ingeburgerd. Tegenwoordig wordt ze in het hele land geteeld en maakt ze deel uit van het traditionele Mexicaanse receptenboek. Het is een duidelijk voorbeeld van culinaire vermenging: een Europees kruid dat door vijf eeuwen dagelijks gebruik Mexicaans is geworden.