Flor de jamaica: gebruik, eigenschappen en hoe je hem bereidt

Wat is het?

De flor de jamaica is de gedroogde kelk van de Hibiscus sabdariffa, een tropische plant afkomstig uit West-Afrika die tijdens de koloniale tijd via de Atlantische slavenroute en de Galjoen van Manilla naar Mexico kwam. Ondanks zijn buitenlandse oorsprong raakte hij zo diep verweven met de Mexicaanse keuken en cultuur dat hij tegenwoordig de basis vormt van het agua fresca de jamaica, een van de meest gedronken dranken in het land, aanwezig in taquerias, eethuisjes, feesten en tianguis. De heldere rode kelken, rijk aan anthocyanen, geven een zure, fruitige en licht tannineachtige smaak, vergelijkbaar met bosbes of framboos. Mexico is een van de belangrijkste producenten ter wereld, met teelten geconcentreerd in Guerrero (San Marcos, Tecoanapa), Oaxaca, Michoacán en Nayarit. Naast agua fresca wordt de bloem gebruikt in jam, gelatine, conserven, vegetarische taco's gevuld met gekookte bloem, ambachtelijk mineraalwater, cocktails en als natuurlijke kleurstof in gebak.

Herkomst en geschiedenis

De flor de jamaica werd meer dan 6.000 jaar geleden gedomesticeerd in Soedan en West-Afrika, volgens etnobotanische bronnen van de FAO. De Spaanse naam komt van de Caribische handel met het eiland Jamaica tijdens de zestiende eeuw, waar hij werd meegebracht door tot slaaf gemaakte Afrikanen als onderdeel van de driehoekshandel. Hij kwam rond 1565 in Nieuw-Spanje aan via de Atlantische route van Veracruz, en ook via de Stille Oceaan door de Galjoen van Manilla vanuit de Filipijnen, waar hij al werd geteeld door Arabische invloed. De Digitale Bibliotheek van Traditionele Mexicaanse Geneeskunde van de UNAM documenteert het Nieuw-Spaanse gebruik ervan als diureticum, bloeddrukverlager en verfrissende drank. Larousse Cocina en México Desconocido zijn het erover eens dat in de negentiende eeuw het agua fresca de jamaica populair werd als volksdrank, samen met horchata en tamarinde, waarmee het klassieke trio van Mexicaanse aguas frescas ontstond. Gob.mx, via de SADER, meldt een nationale productie van bijna 6.000 ton per jaar, waarbij Guerrero meer dan 90% van de teelt onder het regenafhankelijke systeem concentreert.

Kenmerkende ingrediënten

Hibiscus sabdariffa is een eenjarige malvacee die tot 2 m hoog groeit, met witte of roze bloemen die na de bevruchting een vlezige, intens rode kelk ontwikkelen, het eetbare deel. Na de oogst (oktober-december) worden de kelken met de hand van de vrucht gescheiden, meerdere dagen in de zon gedroogd en in zakken bewaard. De kleur en smaak komen van anthocyanen (delfinidine-3-sambubioside), organische zuren (citroenzuur, appelzuur, hibiscuszuur) en flavonoïden. In Mexico wordt de traditionele agua fresca bereid: 60-80 g gedroogde jamaica per liter water, 10 minuten gekookt en gezoet met piloncillo of suiker; sommige recepten voegen gember, kaneel, vanille of limoen toe. Na het koken kunnen de kelken opnieuw gebruikt worden om taco's, tostada's of quesadillas te vullen, een vegetarische bereiding die aan populariteit wint in gezonde restaurants. Studies van het INNSZ en het Cinvestav documenteren bloeddrukverlagende, diuretische en antioxiderende eigenschappen. De Mexicaanse industrie exporteert premium gedroogde jamaica naar de Verenigde Staten, Duitsland, Japan en Nederland.

Culturele betekenis

De flor de jamaica is een essentieel element van de Traditionele Mexicaanse Keuken, door UNESCO in 2010 ingeschreven als immaterieel cultureel erfgoed, en een centraal onderdeel van het receptenboek van aguas frescas dat Mexico onderscheidt van de rest van Latijns-Amerika. Economisch ondersteunt hij duizenden producenten in Guerrero, Oaxaca en Nayarit, waarbij de SADER inheemse en boerencoöperaties promoot, vooral onder Nahua- en mestiese gemeenschappen van de Costa Chica in Guerrero. De Feria de la Jamaica in San Marcos (Guerrero) viert elk jaar in november het begin van het oogstseizoen. Onderzoekers van het INIFAP hebben variëteiten ontwikkeld die bestand zijn tegen droogte en plagen, wat de rendabiliteit verbetert. De hedendaagse Mexicaanse keuken, aangevoerd door chef-koks zoals Eduardo García van Máximo Bistrot en Margarita Carrillo, heeft de jamaica naar desserts van de hogere keuken, gastronomische jam, aromatische zouten en cocktails gebracht, waardoor hij zich positioneert als een van de Mexicaanse ingrediënten met de grootste internationale uitstraling, vergelijkbaar met chili, cacao en maïs.

• Hierbabuena: wat is het, gebruik en verschil met munt
• Hoja santa: hoe smaakt het, gebruik en vervangers in de keuken
• Pápalo: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken van Puebla
• Papaloquelite: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in cemitas
• Pipicha: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken
• Acuyo: wat is het, hoe smaakt het en gebruik in de keuken

Veelgestelde vragen

Hoe smaakt de flor de jamaica?

De flor de jamaica heeft een zure, fruitige en licht tannineachtige smaak, vergelijkbaar met bosbes, framboos of rabarber. De zuurheid komt van de natuurlijke citroenzuur-, appelzuur- en hibiscuszuurgehaltes. Bij het koken geeft hij een intense rode kleur en een bloemige nasmaak. Gecombineerd met piloncillo, kaneel of gember wordt het profiel ronder en verfrissend voor het typisch warme Mexicaanse klimaat.

Wat zijn de voordelen van jamaica?

Studies van het INNSZ en de UNAM schrijven aan agua de jamaica bloeddrukverlagende (verlaagt de bloeddruk matig), diuretische, antioxiderende (hoog gehalte aan anthocyanen en vitamine C) en spijsverteringsbevorderende eigenschappen toe. Het wordt ook traditioneel gebruikt ter ondersteuning van cholesterolbeheersing en als hulpmiddel bij diëten voor type 2-diabetes vanwege de lage glycemische index wanneer ongezoet geconsumeerd.

Hoe bereid je agua de jamaica?

Er worden 60-80 g gedroogde jamaica per liter water 10 minuten gekookt, gezeefd en naar smaak gezoet met piloncillo of suiker. Het wordt koud met ijs geserveerd. Populaire varianten voegen verse gember, kaneelstokje, vanille, limoen of sinaasappel toe. Een huisgemaakte techniek bestaat uit het 12 uur koud laten trekken, wat een delicatere en minder bittere smaak oplevert.

Waar komt de flor de jamaica oorspronkelijk vandaan?

Hij is afkomstig uit West-Afrika, met name Soedan, waar hij al meer dan 6.000 jaar wordt geteeld. Hij kwam tijdens de zestiende eeuw naar Mexico via de Atlantische route met Afrikaanse slaven en via de Stille Oceaan door de Galjoen van Manilla. Tegenwoordig is Mexico een van de belangrijkste producenten ter wereld, met Guerrero, Oaxaca, Michoacán en Nayarit als de belangrijkste nationale productiestaten.