Eten op de Dag van de Virgen de Guadalupe: wat eet je

Wat is het?

Het eten van de Dag van de Virgen de Guadalupe (12 december) is een van de meest participatieve gastronomische uitingen van de Mexicaanse religieuze kalender, verbonden aan het feest van de Virgen de Guadalupe (patrones van Mexico), dat haar verschijningen aan Juan Diego op de heuvel Tepeyac in 1531 herdenkt. In het hele land, met name in Mexico-Stad (Basiliek van Guadalupe), Puebla, Jalisco, Michoacán en Veracruz, organiseren parochies missen, mañanitas, bedevaarten en kermissen waar rode en groene tamales, chocolade-atole, pozole, mole, enchiladas guadalupanas, mandtaco's, gorditas, tlacoyos, tostada's, café de olla, ponche, buñuelos en aguas frescas worden geserveerd. Pelgrims die naar de Basiliek reizen, krijgen gratis tamales en atole bij de guadalupaanse kraampjes. Het is rituele voedsel van geloof en gemeenschap.

Herkomst en geschiedenis

De verering van de Virgen de Guadalupe vindt haar oorsprong in de verschijningen van de Maagd aan Juan Diego Cuauhtlatoatzin op de heuvel Tepeyac in december 1531, een heilige Mexica-plaats waar Tonantzin, de moedergodin van de vruchtbaarheid, werd vereerd. De culturele synthese was diepgaand: de Bruine Maagd nam een mestiese iconografie aan en werd een symbool van nationale identiteit. Larousse Cocina en México Desconocido documenteren dat de guadalupaanse feestelijkheden van 12 december sinds de zestiende eeuw offergaven van eten en drinken omvatten, waarbij precolumbiaanse rituelen rond Tonantzin werden versmolten met de katholieke viering. De grootschalige bereiding van tamales, atoles en mole voor de pelgrims werd in de negentiende eeuw geconsolideerd, toen de Basiliek van Tepeyac een van de meest bezochte heiligdommen van het wereldwijde katholicisme werd. De Mexicaanse regering erkent de guadalupaanse viering als centraal onderdeel van het immaterieel cultureel erfgoed. De traditionele Mexicaanse keuken werd in 2010 door UNESCO ingeschreven.

Kenmerkende ingrediënten

De guadalupaanse gerechten variëren per regio, maar hebben gemeenschappelijke ingrediënten die verbonden zijn met de Mexicaanse rituele traditie. Tamales zijn het meest universele voedsel: rode met varkensvlees in guajillo- en ancho-chilesalsa, groene met kip en tomatillosalsa, van mole poblano of oaxaqueño, van rajas met kaas, zoete met aardbei of ananas. Ze worden bereid in enorme hoeveelheden (tientallen of honderden dozijnen) in parochiële gemeenschapskeukens. De chocolade-atole (champurrado) is bij uitstek de rituele drank: maïsmasa met tafelchocolade, kaneel en piloncillo. Rode of groene pozole, enchiladas guadalupanas (gevuld met kip in guajillo-chilesalsa), mole met kalkoen, mandtaco's, gorditas en tlacoyos maken deel uit van het menu. Buñuelos met honing, palanquetas, borrachitos, gekarameliseerde pinda's en colaciones sluiten het zoete menu af. In Puebla worden guadalupaanse cemitas geserveerd; in Jalisco birria en pozole.

Culturele betekenis

Het guadalupaanse feest van 12 december is de meest massale religieuze viering van het jaar in Mexico, met bedevaarten van miljoenen mensen naar de Basiliek van Guadalupe in Mexico-Stad (de op één na meest bezochte katholieke kerk ter wereld na het Vaticaan) en naar andere guadalupaanse basilieken in het hele land. De parochiële kermissen brengen hele gemeenschappen een week lang samen, wat samenzijn, devotie en lokale economie oplevert. Het bereiden van tamales en atole voor arme pelgrims is een daad van rituele naastenliefde: veel parochies en burgerorganisaties geven dagelijks duizenden porties weg. De traditionele Mexicaanse keuken werd in 2010 door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. De Virgen de Guadalupe werd in 1895 door Leo XIII uitgeroepen tot patrones van Mexico en in 1945 door Pius XII tot patrones van Amerika. De guadalupaanse gastronomie is een uitdrukking van de Mexicaanse religieus-culturele synthese en van de volkse solidariteit.

• Hanal Pixán: wat is het en wat eet je bij de Maya-offerande
• Lomo navideño: hoe maak je het en wat zit erin
• Mexicaanse kerstkalkoen: recept, vulling en marinade
• Mexicaanse vastentijdmaaltijden: wat eet je en waarom
• Mole de olla: wat is het, wat zit erin en waar komt het vandaan
• Mole voor Día de Muertos: betekenis en waarom het geofferd wordt

Veelgestelde vragen

Wat eet men traditioneel op 12 december in Mexico?

Tamales (rood, groen, van mole, van rajas, zoet), chocolade-atole (champurrado), rode of groene pozole, mole met kalkoen of kip, enchiladas guadalupanas, mandtaco's, gorditas, tlacoyos, buñuelos met piloncillohoning en café de olla. Op parochiële kermissen en bedevaarten worden gratis of goedkope porties geserveerd voor pelgrims.

Hoe smaken de tamales van de guadalupaanse kermissen?

Ze smaken als traditionele Mexicaanse tamales: gestoomde masa van genixtamaliseerde maïs met reuzel, zacht van structuur, gewikkeld in een gedroogd maïsblad. De rode bevatten varkensvlees in matig pittige salsa; de groene kip met kruidige frisheid; die van mole een complexe smaak van chiles en zoete specerijen. De chocolade-atole begeleidt ze met zijn diepe zoetheid en gekruide kaneeltonen.

Hoe worden de guadalupaanse gerechten geserveerd?

Ze worden geserveerd op parochiële kermissen met grote tafels, op wegwerpborden of gemeenschappelijk vaatwerk, gedurende de hele week rond 12 december. De pelgrims krijgen ze bij de Basiliek en bij kraampjes langs de bedevaartroutes. Ook families bereiden thuis tamales en atole om te vieren met buren en te delen met wie de mis bijwoont.

Waar komt de traditie vandaan om op 12 december tamales te eten?

De traditie versmelt precolumbiaanse rituelen van tamale-offers aan de godin Tonantzin (wier heiligdom op de Tepeyac stond voordat de guadalupaanse verschijning plaatsvond) met het katholieke feest van de Virgen de Guadalupe, ingesteld na 1531. De Mexicaanse culturele synthese transformeerde de Meso-Amerikaanse maïsrituelen tot een omvangrijke guadalupaanse viering, die sinds de zestiende eeuw tot vandaag voortleeft.