Naar hoofdinhoud
Blog
Wat Nederland aan Mexico te danken heeft: van tomaat tot dahlia
Cultuur

Wat Nederland aan Mexico te danken heeft: van tomaat tot dahlia

26 okt 20268 min leestijd(Bijgewerkt: 26 okt 2026)

Maïs, paprika, pompoen, kalkoen, vanille, de dahlia en de kerstster komen uit Mexico. Wat de bronnen zeggen, en waar Nederland zelf een rol speelde.

Kort samengevat

Een Hollandse boterham met tomaat, een zak paprika's uit de kas, een pompoen in oktober, kalkoen met kerst, vanillevla en een beker chocolademelk: het lijkt allemaal heel Nederlands, maar een groot deel ervan komt oorspronkelijk uit Mexico en de rest van Meso-Amerika. Maïs werd daar ruim negenduizend jaar geleden gedomesticeerd, de chilipeper waartoe ook de paprika behoort rond zesduizend jaar geleden, en de kalkoen minstens tweeduizend jaar geleden. Ook twee van de bekendste bloemen in Nederlandse huizen en tuinen, de dahlia en de kerstster, komen uit Mexico.

Dit artikel loopt de lijst langs, met wat de bronnen er precies over zeggen, waar de geschiedenis onzeker is en welke Nederlandse draai er soms aan is gegeven. Wie verder wil lezen over één product, vindt onderaan elk blok een link naar een uitgebreider stuk of recept.

Maïs: negenduizend jaar oud

Maïs is de plant waar de Mexicaanse keuken op rust, en volgens het huidige onderzoek ook een van de oudste gewassen van het land. Hij werd ongeveer negenduizend jaar geleden in het zuiden van Mexico gedomesticeerd uit een wilde grasachtige plant, teosinte. Het meest waarschijnlijke centrum is het dal van de rivier de Balsas, in het zuiden van centraal Mexico. Na 1492 namen Spaanse ontdekkingsreizigers maïs mee naar Europa. Binnen een paar decennia werd hij in Spanje verbouwd, en in de zeventiende eeuw was het in Zuid-Europa gewoon boerenvoedsel.

In Nederland zie je maïs vooral als veevoer op de akker, als blikje suikermaïs of als popcorn. De Mexicaanse manier om maïs te eten, als genixtamaliseerd deeg voor tortilla's, is hier minder bekend. Wat er met de korrels gebeurt en waarom dat zo belangrijk is, lees je in nixtamalisatie uitgelegd en in maïs in de Mexicaanse keuken. Wil je het zelf proberen, begin dan met handgemaakte maïstortilla's of met een pan pozole rojo.

Tomaat en paprika: Mexicaanse planten in Nederlandse kassen

Het woord tomaat komt via het Spaans tomate van het Nahuatl tomatl. De Azteken noemden de rode tomaat xitomatl, en in Mexico zeggen veel mensen nog altijd jitomate. Waar de tomaat precies gedomesticeerd is, weten we niet zeker. De wilde voorouder groeit in het westen van Zuid-Amerika, en sommige onderzoekers houden het op die regio, anderen op Midden-Amerika. Vast staat wel dat hij al rond vijfhonderd voor Christus in het zuiden van Mexico werd verbouwd. Via de Spanjaarden kwam hij in de zestiende eeuw naar Europa, waar hij lang vooral als sierplant werd gekweekt: hij was familie van de nachtschade en dus verdacht.

Bij de paprika is het verhaal duidelijker. Paprika, jalapeño en cayennepeper zijn allemaal Capsicum annuum, een soort die rond zesduizend jaar geleden in Mexico is gedomesticeerd. In grotten in de vallei van Oaxaca zijn resten gevonden die erop wijzen dat mensen er al meer dan achtduizend jaar geleden wilde pepers aten.

Die twee Mexicaanse planten zijn nu de grootste glasgroenten van Nederland. Volgens het CBS stond in 2023 ruim zeventienhonderd hectare kas vol tomaten en ruim vijftienhonderd hectare vol paprika's. Samen was dat meer dan tachtig procent van de oppervlakte van de vier belangrijkste glasgroenten. Meer over de pepers zelf vind je in de geschiedenis van de chilipeper en in onze scovilleschaal met Nederlandse pepers. Een salsa met alleen tomaat, ui, peper en koriander is salsa mexicana.

Pompoen, courgette en bonen

Cucurbita pepo is de soort waartoe veel pompoenen en ook de courgette behoren. De oudste vindplaatsen liggen in Oaxaca, in het zuiden van Mexico, en zijn acht- tot tienduizend jaar oud. De courgette zelf is een veel jongere variant, uit de negentiende eeuw. De gewone boon, Phaseolus vulgaris, waartoe bruine bonen, kidneybonen, zwarte bonen en sperziebonen horen, werd ongeveer achtduizend jaar geleden twee keer apart gedomesticeerd: in Meso-Amerika en in de zuidelijke Andes.

Maïs, bonen en pompoen liggen in de Nederlandse herfst alle drie in de winkel. Een paar recepten die er direct op aansluiten: frijoles de olla, bonen uit de pan; calabaza en tacha, pompoen gekonfijt in rietsuiker; en voor de zomer quesadilla's met courgettebloem, want ook de bloem van de plant wordt in Mexico gegeten.

Kalkoen, vanille en cacao

Kalkoen. De tamme kalkoen werd volgens onderzoek minstens tweeduizend jaar geleden in centraal Meso-Amerika gedomesticeerd. De belangrijkste rassen van nu stammen af van een kalkoen die de Spanjaarden in de zestiende eeuw naar Europa brachten. In Mexico eet men hem nog steeds in mole, zoals in kalkoen in mole poblano, en met kerst; meer daarover in Mexicaanse kerst in Nederland.

Vanille. Vanilla planifolia groeit van nature rond de Golf van Mexico. De Totonaken, in het huidige Veracruz, behoorden tot de eersten die de orchidee kweekten, al sinds minstens 1185. Tot halverwege de negentiende eeuw was Mexico de belangrijkste producent. Dat veranderde in 1841, toen Edmond Albius, een twaalfjarige tot slaaf gemaakte jongen op het eiland Réunion, een manier vond om de bloem met de hand te bestuiven. Die methode wordt nog altijd gebruikt. Een Mexicaanse manier om vanille te drinken is atole de vainilla.

Cacao. Hier ligt het iets anders dan vaak wordt gedacht. De cacaoboom werd volgens recent onderzoek minstens vijfduizenddriehonderd jaar geleden voor het eerst gedomesticeerd in het zuidoosten van het huidige Ecuador, en kwam daarna naar Meso-Amerika. Daar werd hij wel het belangrijkst: aardewerk uit het gebied van de Olmeken aan de Golfkust van Veracruz wijst op cacaobereiding rond 1750 voor Christus, de Maya's verbonden cacao met hun goden en de Azteken dronken een bittere cacaodrank. Het woord cacao komt van het Nahuatl cacahuatl. Spaanse veroveraars maakten in 1519 in Tenochtitlan kennis met de drank, en binnen een eeuw was chocolade in West-Europa doorgedrongen. Meer in de geschiedenis van chocolade.

Van Houten: de Nederlandse draai aan cacao

Juist bij cacao heeft Nederland zelf een hoofdstuk aan het verhaal toegevoegd. Rond 1828 ontwikkelde Casparus van Houten een manier om met een hydraulische pers een groot deel van het vet, de cacaoboter, uit de cacaomassa te persen. Zo ontstond ontvet cacaopoeder. Zijn zoon Coenraad Johannes van Houten ontwikkelde in het begin van de negentiende eeuw het alkaliseren: de cacao wordt behandeld met een alkalische stof, meestal kaliumcarbonaat, waardoor hij minder zuur, minder bitter en donkerder wordt. In het Engels heet dat nog altijd Dutch process cocoa.

Het resultaat is het cacaopoeder dat je in Nederland voor chocolademelk gebruikt. Mexicaanse warme chocolade is meestal iets anders: tabletten van gemalen cacao met suiker en vaak kaneel, die je in water of melk oplost en opklopt. Probeer eens chocolate de agua of champurrado, warme chocolade gebonden met maïsdeeg. Dan proef je twee eeuwen geschiedenis naast elkaar.

Dahlia en kerstster: Mexicaanse bloemen

De dahlia komt uit Mexico en Midden-Amerika, waar hij in de bergen groeit, en is sinds 1963 de nationale bloem van Mexico. Inheemse volken aten de knollen van sommige soorten, en in de keuken van Oaxaca worden nog steeds dahliasoorten met grote knollen gebruikt. In 1789 stuurde de directeur van de botanische tuin van Mexico-Stad plantmateriaal naar Madrid. Een belangrijk moment voor de moderne dahlia speelde zich in Nederland af: in 1872 ontving J.T. van der Berg uit Utrecht een zending uit Mexico, wist een klein worteltje tot leven te wekken en noemde de plant Dahlia juarezii. Volgens de bronnen had die cactusdahlia grote invloed op de moderne rassen. Zundert houdt sinds 1936 elk jaar op de eerste zondag van september zijn bloemencorso, volgens de Nederlandse Wikipedia het grootste dahliacorso ter wereld; de wagens worden bekleed met honderdduizenden dahlia's uit eigen teelt.

De kerstster, Euphorbia pulcherrima, groeit in het wild van Mexico tot in het zuiden van Guatemala. In het Mexicaanse Spaans heet hij flor de Nochebuena, en Franciscaner monniken gebruikten hem in de zeventiende eeuw al bij hun kerstvieringen. Daarnaast komt het afrikaantje, Tagetes, uit Mexico: de grote soort is de cempasúchil van Día de Muertos. Hoe je die in Nederland gebruikt, lees je in Día de Muertos vieren in Nederland.

Veelgestelde vragen

Komt de tomaat uit Mexico?

Waarschijnlijk deels. De wilde voorouder groeit in het westen van Zuid-Amerika, en waar de tomaat precies gedomesticeerd is, is onzeker. Wel werd hij rond vijfhonderd voor Christus al in het zuiden van Mexico verbouwd, en het woord tomaat komt uit het Nahuatl.

Is paprika een Mexicaanse groente?

Ja. Paprika hoort bij Capsicum annuum, dezelfde soort als de jalapeño, en die werd rond zesduizend jaar geleden in Mexico gedomesticeerd.

Komt chocolade uit Mexico?

De cacaoboom werd eerst in Zuid-Amerika gedomesticeerd, maar de drank en het woord cacao komen uit Meso-Amerika. Het Nederlandse cacaopoeder dankt zijn vorm aan de familie Van Houten.

Wat heeft de dahlia met Nederland te maken?

De dahlia komt uit Mexico, maar een plant die in 1872 in Utrecht uit een Mexicaanse zending werd gered, Dahlia juarezii, was belangrijk voor de moderne rassen. Zundert houdt elk jaar een groot dahliacorso.

Bronnen

  • Wikipedia (Engels), lemma's «Maize», «Tomato», «Capsicum annuum», «Cucurbita pepo», «Phaseolus vulgaris», «Domestic turkey», «Vanilla», «Theobroma cacao», «Dutch process chocolate», «Dahlia» en «Poinsettia», geraadpleegd op 26 oktober 2026.
  • Wikipedia (Nederlands), lemma's «Bloemencorso Zundert» en «Afrikaantje», geraadpleegd op 26 oktober 2026.
  • CBS, «Oppervlakte belangrijkste glasgroenten in tien jaar tijd gestegen», 11 september 2024, geraadpleegd op 26 oktober 2026.
Edmond Bojalil
Edmond Bojalil

Oprichter, Recetas Mexas

Mexicaan uit Puebla, IT-professional en foodie. Auteur van meer dan 1.250 authentieke Mexicaanse recepten, aangepast voor keukens over de hele wereld. Woont sinds 2018 in Madrid.

Lees meer