Toksel

Geschiedenis en oorsprong

Toksel (ook geschreven als tokseel of tok-sel) is een precolumbiaanse Maya-lekkernij die al meer dan duizend jaar vrijwel onveranderd is gebleven. Zijn naam betekent in het Maya 'geroosterd ding' of 'gebrand zaad', een verwijzing naar het bereidingsproces waarbij de pompoenpitten op een aardewerken comal (gietijzeren bakplaat) worden geroosterd. Deze eeuwenoude lekkernij is de Maya-versie van marsepein, maar terwijl de Europese marsepein amandelen gebruikt, gebruikt de toksel pompoenpitten, een zaad dat inheems is in Meso-Amerika en dat de Maya's als heilig beschouwden vanwege de band met vruchtbaarheid en overvloed. De bereiding is bedrieglijk eenvoudig maar vraagt precisie: de pitten worden zorgvuldig geroosterd op de droge comal tot ze goudbruin en geurig zijn, gemalen tot een fijn poeder en gemengd met bijenhoning tot een kneedbare massa. Traditioneel worden er balletjes, schijfjes of dierfiguurtjes van gevormd. De toksel speelt een belangrijke rol in hedendaagse Maya-ceremonies: hij wordt geofferd bij landbouwrituelen (ch'a cháak), traditionele bruiloften en de vieringen van Hanal Pixán. Op de markten van Mérida en Valladolid vind je ambachtelijke toksel. Sommige hedendaagse koks uit Yucatán nemen hem op in hun proefmenu's als onderdeel van de beweging die de Maya-keuken in ere herstelt.